တႆးၸိုင်ပႄႉၶိုၵ်ႉ

ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၼႆႉ ပူႇယႃႈမွၼ်ႇတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မေႃလိူၵ်ႈလိူၵ်ႈဝႆႉပၼ် ႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး လႆႈယူႇသဝ်းမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး။ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် မီးရႃႇသီႇၵတ်းမႆႈၽဵင်ႇၵၼ်၊ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလဵင်ႉလူလႆႈလီ။ ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် မီးၶိူင်ႈၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ။ မေႃလိူၵ်ႈထင်သဝ်းဝႆႉပၼ်တႆးႁဝ်းမႃးတႄႉတႄႉ။ ၶဝ်မီးၶုၼ် ဢၼ်မီးမုၼ်ၽုင်းၶိုၵ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၶိူဝ်းၵူၼ်းသေ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်ယူႇသဝ်း၊ ၽွင်းငမ်းမႃးလႄႈ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သေ ၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်သဝ်းမႃး။

ထိုင်မိူဝ်ႈမိူင်းတူၵ်း ၶႂၢၵ်ႈႁႅင်းလွၵ်းၵၢတ်ႇ ၶႂ်ႈသိုဝ်ႉထုၵ်ႇၶၢႆၵႃႈလႄႈ ၶႂၢၵ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပွတ်းဢွၵ်ႇ။ မိူင်းတႆးၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ဢမ်ႇငၢမ်ႇၵၼ် လႄႈ လႆႈတူၵ်းပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃး တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း (60) ပီ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ။ ယူႇတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၽွင်းငမ်းသေတႃႉ သုၼ်ႇၽွင်းငမ်းလႄႈ ၾိင်ႈထုင်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇယႃႉမူၺ်ႉ။ ၶဝ်ပၼ်ႁႂ်ႈမီးထၢင်ႇႁၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ၼႂ်းလုမ်းၵေႃႈ ပၼ်သုၼ်ႇၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆးလႄႈ လိၵ်ႈၸႂ်ႉမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵၼ်။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇမိူင်းတႆးတင်းမူတ်း ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ႁူမ်ႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆး။ ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈ ဢမ်ႇမီးၾိင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ႁူမ်ႈၸႂ်ႉၾိင်ႈတႆးမႃး။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးလွင်ႈဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႆး၊ ၶႂ်ႈၸႅၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ်တႆးၼႆမႃး သေပၢၼ်သေပွၵ်ႈ။

ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၽွင်းငမ်း ပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ပွၵ်ႈသွင်။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးဢွၼ်ႁူဝ်တႆးသေ ၸွႆႈၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ August 1941 ၽွင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ယူႇၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈဢမ်ႇမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီ ယူႇၽၢႆႇလဵဝ်ၵၼ်တိုၵ်း ၵျႃႇမၼီႇ၊ ဢိတ်ႇတလီႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢႅတ်ႉလႅၼ်ႇတိၵ်ႉ (Atlantic Charter) လႄႈ မီးဝႃႈ ဝၢႆးသိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ တေပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ် ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈသိမ်းဢဝ်ဝႆႉမႃးၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း။ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၽႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇလဵၵ်ႉယႂ်ႇ ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းတႆးၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၶဝ်မႃး ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ တင်းသွင်ပွၵ်ႈလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉၸိုင် ယႃႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်း၊ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇၸွမ်းၶဝ် ၸူဝ်ၶၢဝ်း။ တေပူၵ်းပၼ်ပၼ် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း၊ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း၊ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ မိူဝ်ႈပႄႉတူဝ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇတေပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵေႃႈ ၽွမ်ႉၸွမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈ ဢွင်ႇသၢၼ်း ၵႂႃႇႁွင်ႉၵျပၢၼ်ႇမႃးတိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းႁူမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉတိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇထႅင်ႈ။ ဢင်းၵိတ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းပိၼ်ႇၵႂႃႇပိၼ်ႇမႃး ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵတိသတ်ႉၸႃႇလႄႈ တႃႇတေသိုပ်ႇၵုမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉသေ တေလႆႈမူတ်ႉမႄးပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ သိုၵ်းမႃးၼၼ်ႉ တေသဵင်ႈၸရိၵ်ႈၼမ်ႉထႅင်ႈလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈသိုပ်ႇႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉသေ တေပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းဝႆးဝႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ဢွင်ႇသၢၼ်းဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၵႂႃႇတၢင်ႇယွၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၢၼ်ႈ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼႅၼ်ႇလႄႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ဢင်းၵိတ်ႉတိုၼ်းဢၢင်ႈဢၢၼ်းပၼ်ယူႇၼၼ်ႉသေ လႆႈမႃးယဝ်ႉ။

လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ႁဵၼ်းယဝ်ႉၸၼ်ႉလိၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းထႅင်ႈတီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ။ ၵႂႃႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်းလုမ်း ၽသပလ (ဖက်ဆစ်ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး) ဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ်သေ လႆႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဢၼ်ၽႄႈဝႆႉၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ယၼ်ႇၵုင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈပူတ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမႃး။ ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၸုမ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ်သေ မီးယိူင်းဢၢၼ်း သၢၼ်ၶတ်းၸဝ်ႈၾႃႉ (ပတေႇသရိတ်ႈ) သၢၼ်ၶတ်းၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း၊ မိူင်းတႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်၊ သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉၼႆသေ တင်ႈၸုမ်း ရပလ (ရှမ်းပြည်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့) မႃးယဝ်ႉ။

1945 သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ်မိူင်းဢွၼ်ႇမိူင်းဢိတ်း မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶွၼ်ႈႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ ၵၢၼ်မိူင်းတႆး မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၼိုင်ႈမီးမၢၼ်ႈ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈမီးၶႄႇလႄႈ ၼင်လိၼ်တီႈတႆး ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽႅၼ်ႇလဵဝ်ၵၼ်ဝႆႉ ၸင်ႇတေၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈၶၢဝ်းႁိုင် ၼႆသေ မွၵ်ႇပၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉ လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးၽၢႆႇတူၵ်းၵဵဝ် မႃးႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်တီႈ ပၢင်လူင် 1946 ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးၽၢႆႇတူၵ်းၵဵဝ်ဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၽသပလ လႄႈ လွင်ႈတေတႅပ်းတတ်း တႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းတႅပ်းတတ်း ၵူၺ်းၼႆသေ ဢမ်ႇမႃးႁူမ်ႈ။ ၶၢင် လႄႈ ၶျၢင်း ဢၼ်ယူႇသၼ်လွႆၼၼ်ႉမႃးႁူမ်ႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မိူဝ်ႈ 1946 ၼၼ်ႉဝႃႈ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ တႆး တေလိူၵ်ႈၽူႈတၢင်တူဝ် (6) ၵေႃႉပဵင်းၵၼ်သေ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွႆ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် မိူဝ်ႈ 1947 ၼႆလႄႈ လႆႈမီးမႃးပၢင်ၵုမ် 1947 ယဝ်ႉ။

ပၢင်ၵုမ် 1947 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၽူႈတၢင်တူဝ်ၶၢင် မိူင်းၼင်ႇၸဝ်ႈလဵၵ်ႉ၊ ၸဝ်ႈလူၼ်း ၼၼ်ႉပဵၼ်တႆးသေတႃႉ ယွၼ်ႉဝႃႈလႆႈၶၢမ်ႇသင်ႇမႃးဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈတၢင်တူဝ်တႆး သေလၢတ်ႈသေယိူင်ႈ။ တေလႆႈပဵၼ်ၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်သူ ၵႂႃႇၵူၺ်းၼႆမႃး။ ၶၢင်သမ်ႉလူဝ်ႇတူဝ်တႅၼ်းလႄႈ ႁွင်ႉဢဝ်ၶဝ်ၶဝ်ႈပဵၼ်တူဝ်းတႅၼ်းၶၢင်ၵႂႃႇသေ ပဵၼ်မႃး တူးဝႃးၸေႃႇလုၼ်း၊ တူးဝႃးၸေႃႇရိတ်ႉၼႆသေ တၢင်းတူဝ်ၶၢင်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵုမ်တင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉ ၶၢင်ယွၼ်းၼႄႇမိူင်း။ ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင် 1935 ၼင်ႇဢင်းၵိတ်ႉမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ထုင်ႉပဵင်း တီႈတႆးယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈလေႃးသၼ်လွႆ တီႈၶၢင်ယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ၼႄႇမိူင်းလႆႈလႄႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈ တူၵ်းလူင်းပၼ်သေ မီးလွင်ႈထဵင်ၵၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်းသေ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸႂ်လမ်။ ဢၢၼ်းမိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ်လႄႈ ရပလ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢမ်ႈလႄႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်မိူဝ်းၶိုၼ်း။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ပႅၵ်ႈ (6) ၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈၼႄႇမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉ တေဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ထႅင်ႈမိူဝ်ႈတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းၼႆမႃးယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉႁႅင်းဢီး ရပလ သေ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်မႃး။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁူမ်ႈတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်း 1947 မႃး။ မိူဝ်ႈတႅမ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈမီးႁႅင်းၼႂ်းလုတ်ႉတေႃႇသေ လႆႈႁူမ်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈ တုၵ်းယွၼ်းသုၼ်ႇ တႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ႁႂ်ႈလႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း ၼႂ်းလုတ်ႉတေႃႇ။ ရပလ ဝႃႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇယဝ်ႉလႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလူတ်ႉတေႃႇ။ သင်ၶႂ်ႈပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းၼႂ်းလုတ်ႉတေႃႇၵေႃႈ လူင်းၸၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉ (ၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇ)။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းယင်းပႆႇႁူႉၵၢၼ်မိူင်း။ သင်တေပွႆႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလၢႆလၢႆ ၶဝ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိုင် တေၸၢင်ႈသုမ်းပိူၼ်ႈ။ ၽွင်းၽိုၵ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမေႃၵၢၼ်မိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈၶိုင်ႈၵၼ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈလုတ်ႉတေႃႇမိူင်းတႆးယူႇ။ ရပလ ဢမ်ႇၽွမ်ႉလႃးလႃး။ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉတႃႇမၢၼ်ႈၽႅၼ် ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ လႆႈၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ဢုပ်ႇပိူင်ႇ ၽွင်းငမ်းတႆးမႃး ႁူဝ်ႁဵင်ပီႊၼၼ်ႉ ၶွတ်ႇယွတ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းယူႇ 19.7.1947 ဢွင်ႇသၢၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇယိုဝ်းတၢႆ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ဢၵျၢမ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်းသူ ဢွင်ႇသၢၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လိုၼ်းမႃး ၵူဝ်ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီ တႃႇၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသူလႄႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်း ၸွမ်းယဝ်ႉၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢၢၼ်းၶႂ်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇသေတႃႉ ရပလ ဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁဝ်းတၢႆယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႅၼ်းတေလႆႈၼေ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်။ ဢမ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၼႆသေ သိုပ်ႇႁူမ်ႈတႅမ်ႈမႃး။ မီးလၵ်းမိူင်းယဝ်ႉ မီးၸုမ်းလူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈ တႃႇတေၽွင်းငမ်းမိူင်းယဝ်ႉၼႆသေ တၢင်ႇထိုင် ၶုၼ်ပွင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ 4.1.1948 လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းႁူမ်ႈမၢၼ်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ 10.4.1948 မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၼႄႇမိူင်းၶၢင်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈတႄႇတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်း 1947 ဢွင်ႇသၢၼ်းၸႂ်ႉဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း လၢတ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈၶၢင် ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢမ်ႇၽွမ်ႉလႃးလႃး။ ၶၢင်သမ်ႉ ဝၢႆးဢွင်ႇသၢၼ်းတၢႆယဝ်ႉ ဢူးၼု ဝႃႈ သင်တေဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၸိုင် တေဢဝ်ဝၢၼ်ႈမေႃႈ လႄႈမျိတ်ႉၵျီးၼႃး ႁူမ်ႈပဵၼ်မိူင်းၶၢင်ပၼ်ၼႆလႄႈ ၶၢင်ၽွမ်ႉၸွမ်းသေ လႆႈမိူင်းၶၢင်မႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆး ၽၢႆႇတူၵ်းၵဵဝ် ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢဝ်ပၼ်ၶၢင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ (33) ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယူႇၼႂ်း Shan States ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းပၼ် တႃႇတႆးၽၢႆႇတူၵ်းၵဵဝ်။ တႆးၽၢႆႇတူၵ်းၵဵဝ် လႄႈ တႆးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵဵဝ် ၼၼ်ႉမီးၼႃႈတီႈ ၼင်လိၼ်မိူင်းၽႂ်မၼ်းဝႆႉသေ ဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇဢဝ်ႁူမ်ႈပဵၼ် ပိူင်လဵဝ်ၵၼ်ဝႆႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵဵဝ် (Shan States) ပၼ်လႄႈ ၼင်လိၼ်မိူင်းၶဝ် လႆႈပဵၼ်မိူင်းၶၢင်ၵႂႃႇၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ယွၼ်ႉၶဝ်ဢဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈ ၽသပလ ဝႃႈသေ ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်ၸွမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေယူႇႁူမ်ႈမၢၼ်ႈမႃး လႆႈၶၢမ်ႇပႄႉၵိၼ်လူလၢႆမႃး ၵူႈယိူင်ႈယဝ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းတႆး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ရလပ မႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၼႅင်ၸႂ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၶၼ်ဝႆး၊ ယုမ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်းပူၼ်ႉတီႈ၊ ဢမ်ႇႁူႉၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢမ်ႇလႅၼ်ႇပၵ်းပိူင်လႄႈ လႆႈသုမ်းမႃး ၼႆသေ မိူဝ်ႈလႆႈယူႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ႁႃလွၵ်းလၢႆး ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူမ်ႈ ၵၼ်ၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆး တႅမ်ႈပိူင်ၽႅတ်ႇတရႄႇ (ပိူင်မိူင်းတုမ်လဵဝ်) သေ တၢင်ႇၸူးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈယႃႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁိၼႄးဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ၶႂ်ႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ပိူင်ယႃႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႅၵ်ႇ၊ ပိူင်တႆးၼႆသေ ၼေဝုၼ်းဢွၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၶိုၼ်ႈ သိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ တီႉၺွပ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆး ၶင်ဝႆႉၼႂ်းၶွၵ်ႈ 7-8 ပီႊ။

ၼေႇဝုၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ယုၵ်ႉလူင်းထုၼ်းဢေးၼမ်ႉၶမ်း ႁဵတ်းႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်း ဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းတႆး ဢၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း မီးထႅင်ႈ (4) ၵေႃႉသေ ၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆး။ လိၵ်ႈတႆးဢၼ်လႆႈသွၼ်ယူႇၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝူင်ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းပႅတ်ႈ ၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈသွၼ်ၵၼ်လႄႈ ထိုင်တီႈလႆႈလၵ်ႉလွမ်သွၼ်ၵၼ် ဢၼ်လႆႈလူႉႁၢႆတၢႆ ယွၼ်ႉသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈမီးမႃး။ ၼႆႉပဵၼ်မိူဝ်ႈ တႆးႁဵတ်းၶုၼ်ဢွၼ် ႁူဝ်မိူင်းတႆး။

1974 ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လုၵ်ႉတီႈၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႅၵ်ႈပဵၼ်မႃး သဵၼ်ႈတၢင်း သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးမၢၼ်ႈ (မျၢၼ်ႇမႃႉသူဝ်ႇသျေႇလိတ်ႉလၢၼ်းၸိၼ်ႇ) ဢၼ်ၸႂ်ႉမၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း 1974 လႄႈ ၸုမ်းလုင်းထုၼ်းဢေး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈလူင်းပၼ်။ ပႃႇတီႇၶွင်ႇသီႇၶိုၼ်းလႄႈ မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ဢူးထုၼ်းယဵၼ်ႇလေႃး ဢၼ်ပဵၼ်လိူတ်ႈတႆးလႄႈ ပဢူဝ်ႉလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈပႃးလိူတ်ႈတႆးသေတႃႉ ပူၵ်းပွင်ပဢူဝ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ ပဢူဝ်ႉ ဢၼ်ယူႇသၢပ်ႇ ဝဵင်းတွင်ႇၵျီးၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇပၼ်တီႈလိၼ်ပဝ်ႇလိၼ်လၢပ်ႈၼႂ်းဝဵင်းသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶၢႆႉၶဝ်ႈဝဵင်း။ ၵုၼ်ႇၵႃႉတင်းၶၢႆ မဵဝ်းပဢူဝ်ႉၽုၵ်ႇဢွၵ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇတွင်မၼ်၊ ၽၵ်းမီႇၽိူၵ်ႇ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈၶၢႆလီ၊ လႆႈၵႃႈၶၼ်လီလိူဝ်ၵဝ်ႇမႃးထႅင်ႈ။

ၵွၼ်ႇသေ 1976 ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ လိူဝ်သေတႆးပႆႇမီးလိၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၾိင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇၸိုင် ဢမ်ႇတင်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးႁင်းၵူၺ်းလႆႈ လႄႈ တီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ လႆႈယူႇတႂ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ လႆႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃႈလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (ရှမ်းတိုင်းရင်းသာများ စာပေ ယဉ်ကျေးမူ ကော်မတီ) ၼႆသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းတႆး ပဢူဝ်ႉ၊ ပလွင်ႈ၊ ဢင်းသႃး၊ ထၼု တႄႇၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ လႆႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းၵၼ်။ မိူဝ်ႈ 1973 ပဢူဝ်ႉ ပလွင်ႈၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ် မႄႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်း။ 1974 တၢင်ႇထိုင် ပႃႇတီႇၶွင်ႇသီႇမိူင်းတႆး ၼႂ်းပၢၼ် ဢူးထုၼ်းယိၼ်ႇလေႃး ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ယဝ်ႉ သိုပ်ႇဢဝ် သိုပ်ႇယိုၼ်ႈတၢင်ႇၸူး ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်း (နိုင်ငံတော်ကောင်စီ) တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇလႄႈ 1976  ၶွင်ႇသီႇၸိုၵ်ႈမိူင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ်လႄႈ ပလွင်ႈ၊ ပဢူဝ်ႉ ၸင်ႇတႄႇမီးလိၵ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇလူင် တႆးလႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းတႆး ၶိုၼ်ႈမီး ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ၽႂ်မေႃပွင်ပၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၽႂ်မေႃယႃႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။

1988 ပဵၼ်ပၢင်ႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်လူင်လႄႈ သိုၵ်းၶိုၼ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇ။ တင်ႈပဵၼ် ၶွင်ႇသီႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်သဝ်း (နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး ကောင်စီ) ၼႆသေ ၸွမ်သိုၵ်းၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၽွင်းငမ်းမိူင်းမႃး။ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ၼႆႉ တင်ႈတႄႇ ဢဝ် 1989 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတိုၵ်းတေႃးယူႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ငမ်းယဵၼ်လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA/SSPP ၵေႃႈ ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ 1990-91 တႄႇႁူႉဝႃႈ လွႆမိူင်းသူႈ မီးသႅင်။ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈၶုတ်းသေၶၢႆ။ 1992-93 ၸဝ်ႈၵၢႆႇၾႃႉ ၸုမ်း SSA/SSPP ၵႂႃႇတၢင်ႇလၢတ်ႈၼေ တီႈၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ လႄႈမႃးထတ်းဢဝ်လွၵ်း ႁႆႈ၊ သူၼ်ၼဵင်ႈ ပီႈၼွင်ႉလွႆ ၼိူဝ်လွႆသႅင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလွၵ်းသႅင် ။ ၶၢႆပၼ်ၵူၼ်းမီးတိုၼ်းရၢင်းလႄႈ ၵူၼ်းတိုၼ်းယူႇဝႆႉၼိူဝ်လွႆသႅင် ၼၼ်ႉ ႁၢမ်းတီႈႁဵတ်းၵိၼ်သေ ထိုင်တီႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ယွၼ်းယူႇၵိၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူဝ်သိုၵ်း MTA လတ်းတၢင်းလႄႈဢမ်ႇတၼ်းႁူႉၼႆသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိသင်ႇဝၢၼ်ႈ တႆး ၸိူဝ်းယူႇလၢပ်ႈလိၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇပႂ်ႉတူၺ်းတၢင်းထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ လူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ၵူၼ်းထဝ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပႂ်ႉႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွၵ်ႇပႂ်ႉတၢင်း။ ၽၼ်းၵိင်ႇမႆႉ ပၵ်းလၵ်း။ ဢဝ်ၶူဝ်ႉမႆႉမုင်းသေ ပူႇလၢၼ်၊ ၼၢႆးလၢၼ် ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉတၢင်း။ ၵႃးၵႂႃႇမိူင်းသူႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းဢၼ်ႇႁူဝ် သိပ်းၵၼ်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႃးၼိူဝ်ၵႃးလတ်းၵႂႃႇ ႁၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းထဝ်ႈ ၼင်ႈပႂ်ႉ တၢင်းလႄႈ ဢေးလူသေ ဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်းၶဝ်ႈပွင်း၊ တၢင်းၵိၼ်ထိုမ်ႈလူင်းပၼ်။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ယၢမ်ႈလႆႈယဝ်ႉလႄႈ မုင်ႈႁၼ်ၵႃးမႃးၸိုင် လုၵ်ႈဢွၼ်ၶဝ် ဢဝ်ၵုပ်းဢဝ်မၢၵ်ႇႁူဝ်တုင်းသေဢွၵ်ႇယွၼ်း။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ဢွၵ်ႇသႅင် ၼၼ်ႉ လႆးယဵၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယွၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်းသူႈတိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃးၶဝ်လူႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းၶုတ်းသဵင်။ ပဵၼ်မိူင်းသႅင်ဢွၵ်ႇလႄႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၵႃႈပႅင်း။ ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်းသူႈဢမ်ႇမီးတိူၵ်ႇႁႆႈဢွၵ်းၼႃးယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇၵုၼ်ႇၵိၼ် ၵုၼ်ႇယမ်ႉ ပႅင်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈသေ ၸၢတ်ႈပၢၼ်လူႉၵႂႃႇၵေႃႈ တင်းၼမ်။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၽႂ်။ တေၼေးပဵၼ်ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁိုဝ်။ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆး ဢၼ်ဝႃႈ ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမိူင်းတႆး။

1988 သိုၵ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇလႄႈ လၵ်းမိူင်း 1974 လႆႈၶွတ်ႇယွတ်ႈ။ သိုၵ်းႁႂ်ႈႁဵတ်းပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈ။ တႆးၵေႃႈတင်ႈမႃး ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် (တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး) သေ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ။ တႆးမိူင်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉထႅမ်တွတ်ႈပၼ်။ မီးတီႈၼင်ႈ 492 ။ ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း (ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ) လႆႈ 392 တီႈၼင်ႈသေ လႆႈထိၼိုင်ႈ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်လႆႈ 23 တီႈၼင်ႈသေ လႆႈထိသွင်။ ပဵၼ်လွင်ႈ တႆးဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈသိုၵ်းဢုပ်ႉမိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တႃႇတေ ဢဝ်ဢႃႇၼႃႇဢၢပ်ႇပၼ်သေ ႁႂ်ႈၽွင်းငမ်းၼင်ႇပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇ မီးလၵ်းမိူင်း။ လၵ်းမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းတႅမ်ႈ။ မိူဝ်ႈ လဵဝ်မီးတူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉလႄႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းဢွၼ်ႇ။ လွင်ႈ ၼၼ်ႉပႃႇတီႇၼူၵ်းယုင်း ဢၼ်ပႄႉတီႈၼင်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ ၽွမ်ႉလႄႈ လႆႈထဵင်ၵၼ်ယူႇတင်းႁိုင်။

1993 ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈတႅမ်ႈယဝ်ႉၼႆသေ ၶွင်ႇသီႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်သဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းလႄႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ၸုမ်းငမ်းယဵၼ်၊ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၵၢၼ်မိူင်း၊ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်ပၵ်းပိူင်၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး လႆႈၶၢမ်ႇမွၵ်ႇပၢင်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ 1993-1996 ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းတီႈၵႂၢင်းလဵၼ်ႈ ႁႅင်းလူင် ၵျႅၵ်ႉၵသၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ။ ၵုမ်ႇလႆႈထဵင်ၵၼ်ယူႇလႄႈ တႅမ်ႈဢမ်ႇ ထိုင်တီႈ။ ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈ။ 1996 ၸုမ်းၼူၵ်ႉယုင်း ၼေၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇၽွမ်ႉသေ ဢွၵ်ႇပၢင်ၵုမ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ တၼ်းလႆႈပိူင်ယုၵ်ႉယၢင်ႇ (ပိူင်ၵျၢမ်း) တႃႇ (3) တွၼ်ႈလူင်သေ ပၢင်ၵုမ်လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈၵႂႃႇ။ 1997 လုၵ်ႉတီႈ ၶွင်ႇသီႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်းသဝ်း (နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးကောင်စီ) ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ၶွင်ႇသီႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ (နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးကောင်စီ) ၼႆႉမႃးယဝ်ႉ။

ဢမ်ႇမီးလၵ်းမိူင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၢပ်ႈဢႃႇၼႃႇပၼ်ၵၼ်ၼႆသေ 2004 ၶိုၼ်းတႄႇပၢင်ၵုမ်တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းထႅင်ႈ တီႈတူၼ်ႈၺွင်ႇသွင်တူၼ်ႈ (ညောနှစ်ပင်)။ မွၵ်ႇႁႂ်ႈၸုမ်းၼူၵ်ႉယုင်းၶိုၼ်ႈ။ တေၶိုၼ်ႈဢမ်ႇၶိုၼ်ႈ တေဝူၼ်ႉၵွၼ်ႇၼႆသေ ယိုတ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးပႂ်ႉဝႆႉသေ ပႂ်ႉထွမ်ႇၶၢဝ်ႇၼူၵ်ႉယုင်း။ သင်ၼူၵ်ႉယုင်းၶိုၼ်ႈ တေဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈ။ သင်ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶိုၼ်ႈၼႆပႂ်ႉဝႆႉ။ လိုၼ်းသုတ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇဝႃႈ သင်တေမႄးၶိုၼ်းပိူင်ယုၵ်ႉယၢင်ႇ (3)တွၼ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတၢင်းမူတ်း တေၶိုၼ်ႈ။ ဢမ်ႇမႄး ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၶုၼ်မိူင်းၵေႃႈဝႃႈ တေမႄးဢမ်ႇမႄး ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉၽၢႆႇၶႂ်ႈ မႄးၶိုၼ်းၼၼ်ႉၼမ်ၵေႃႈ တေမႄး။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ မႃးၶိုၼ်ႈယဝ်ႉဢုပ်ႇၵုမ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဢဝ်ၼႆလႄႈ ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်းၶဝ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်တႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၶဝ် ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ႈၸဝ်ႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈယဝ်ႉၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဢွၵ်ႇပၢင်ၵုမ် တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ပႃႇတီႈႁူဝ်သိူဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တႃႇတေ တင်ႈၶွင်ႈသီႇၽႅတ်ႇတရႄႇလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းၶင်ၶွၵ်ႈ။ လႆႈၶၢမ်ႇတတ်းသိၼ်တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းပီႊမၼ်းၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ

ၼႂ်းၸုမ်းၶိုၼ်ႈႁူမ်ႈတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၵၢႆႇၾႃႉ တၢင်တူဝ် ၸုမ်းငမ်းယဵၼ် SSA/SSPP သေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းပၢင်ၵုမ်တႅမ်ႈလၵ်းမိူင်း။ ၼႂ်းပၢင် ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇမိူင်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉ တုၵ်းယွၼ်း ၼႃႈလိၼ်သုၼ်ႇ ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၽူႈတၢင်တူဝ်တႆး ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇႁူဝ်သိူဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်။ ၸုမ်းသိုၵ်းငမ်းယဵၼ် ဢၼ်တၢင်တူဝ် တႆးသေၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထဵင်လႄႈ ၼင်လိၼ်မိူင်းတႆး လႆႈပၼ်သုၼ်ႇၽွင်းငမ်းတူဝ်ႇၵဝ်ႇၵႂႃႇ (5) တွၼ်ႈ ပဢူဝ်ႉ၊ ဝ၊ ပလွင်ႈ၊ ၵူဝ်ႉၵၢင်ႉ၊ ထၼု ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 2008 မႃးၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈလၵ်းမိူင်းၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ယူႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ လွၵ်းလၢႆးတႅမ်ႈမၼ်းၼႆသေ ၼူၵ်ႉယုင်းဢွၵ်ႇပၢင်ၵုမ်ၵႂႃႇသေတႃႉ ၽူႈတၢင်တူဝ်မၢၼ်ႈၵိုတ်းဝႆႉ ယူႇတင်းၼမ်။ ၽူႈတၢင်းတူဝ်တႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈဢမ်ႇၶိုၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼင်လိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းလၢတ်ႈ၊ ဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း။ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈသင်ၵေႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉမႃးၵူႈယိူင်ႈ။ 2010 မိူဝ်ႈဝႃႈတေၸႂ်ႉလၵ်းမိူင်း 2008 သေ လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်လႆႈၶၢမ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၼၼ်ႉ ယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်သေ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈလႆႈ။ ၸဝ်ႈၵႆႇၾႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တိုၵ်းသူၼ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇသေ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈထႅင်ႈ။

2012 ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ လွတ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶင်ဝႆႉၼႂ်းႁိူၼ်းသေ ၶိုၼ်းမႄးတင်ႈ ပႃႇတီႇၼူၵ်းယုင်းယဝ်ႉ ယူႇတႂ်ႈလၵ်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၶိုၼ်း။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၵၢႆႇၾႃႉ ပၼ်ႁႅင်း ၵမ်ႉထႅမ်သေ တင်ႈပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ 2015 ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ် တင်းပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ။ ဢဵၼ်ႁႅင်းတႆးတႅၵ်ႇဢႃႈႁၢင်ႇယၢၼ်။ ၽိတ်းမေႃးၵၼ် တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။

2004 မိူဝ်ႈတႅမ်ႈလၵ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁၼ်လီၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃး။ 2012-2015 သမ်ႉဢၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇသေ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈယူႇတႂ်ႈလၵ်းမိူင်းဢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်လီ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ၼႆၼၼ်ႉၶိုၼ်း။ လွင်ႈမိူင်းတႆးလႆႈၽႄ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈ သုၼ်ႇၽွင်းငမ်းတူဝ်ႇၵဝ်ႇၵႂႃႇ (5) တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽႂ်ၼႆၼၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်း လီလီၸိုင် တေလႆႈၶေႃႈတွပ်ႇယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ၸိူဝ်းလႆႈၼႃႈလိၼ်သုၼ်ႇၽွင်း ငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၶႂၢၵ်ႈယွၼ်းၼႄႇမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈမိူင်းတႆးၼႆၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ။ SSA/SSPP သမ်ႉႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း ဢူၺ်းလီၼႅၼ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်မႃး တိုၵ်းတႆး၊ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉတႆးၶိုၼ်းထႅင်ႈ။ မိူဝ်ႈ 2004-2008 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သွၼ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီသေ မိူဝ်ႈၶဝ်လုၵ်ႉယွၼ်း သုၼ်ႇၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် SSA/SSPP ဢမ်ႇႁတ်းတၵ်းသဵင်မႃးလႄႈ လႆႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်း လဵဝ်ၵေႃႈ “ဢူၺ်းလီ ဢူၺ်းလီ” ၼႆသေ ဢမ်ႇႁတ်းတိူဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇႁတ်းတွႆႇ။ ၵိုင်ႇလီဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ တႆးပဵၼ်ဢူၺ်းလီၶဝ်ႁိုဝ်။ ၶိူဝ်းတႆး မိူင်းတႆး ႁၢႆလၢႆမူတ်းယဝ်ႉၸိုင် ဢူၺ်းလီသူၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တေသွၼ်ႇသူဝႃႈ ဢူၺ်းလီႁဝ်းၼႆသေ တေဢေးလူ တူၺ်းထိုင်တႆးယူႇႁႃႉ ၼႆၵိုင်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇယူႇ။

ၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆၼၼ်ႉ သုမ်းယဝ်ႉႁွမ်ႁႅင်းလုၵ်ႉၶိုၼ်းၵေႃႈယႃႇ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၽိတ်းယဝ်ႉလုၵ်ႉယၢပ်ႇၼႅၼ်ႇ။ လီဢမ်ႇလီ ၸၢင်ႈၵွႆမူၺ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

 

ၶမ်းၸင်ႈ

တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

 

Facebook

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း