ပႃၾႆးၾႃႉ

ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဢၼ်ႁဝ်းယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းၼႆႉ တေမီးၼမ်ႉယူႇသွင်မဵဝ်း ၼမ်ႉၸၢင် လႄႈ ၼမ်ႉၸဵမ်း။ ၼမ်ႉၸဵမ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼမ်ႉၸၢင်သမ်ႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉမဵဝ်းဢၼ်ႁဝ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇဝႃႈၼမ်ႉႁွင်ႈ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ ၼမ်ႉၼွင် မႄႈၼမ်ႉလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးမီးမႄႈၼမ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းတေမီးပႃယူႇ မီးပႃၵေႃႈ ႁူႉတိုၼ်းတေမီး ၵူၼ်းႁႃၵိၼ်မၼ်းယူႇ။ ပႃၼႆၼၼ်ႉ တေမီးလၢႆမဵဝ်းလႄႈလၢႆလၢႆၸိူဝ်ႉၾၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵမ်ႈၼမ် တေႁူႉၸၵ်း ပႃလၢႆလၢႆမဵဝ်းယူႇ ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ် ပႃလုၵ်း၊ ပႃယဵၼ်ႇ၊ ပႃၶီး၊ ပႃၶႅဝ်ႉ ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မီးထႅင်ႈတင်းၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႃဢၼ်ႁဝ်းတေဢမ်ႇယၢမ်ႈႁူႉၸၵ်းလႄႈ တေဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် ၵေႃႈမီးယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃၾႆးၾႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပႃၾႆးၾႃႉ ပဵၼ်ပႃမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၾႆးၾႃႉၼႂ်းတူဝ်မၼ်းႁင်းၵူၺ်း။ ၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉတႃႇႁႃယိူဝ်ႇ လႄႈ တႃႇၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ၶဝ်ၶိုၼ်း။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းတူဝ်ၶဝ် မီးထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉၼႆသေတႃႉ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉဢၼ်ပႃၾႆးၾႃႉပွႆႇဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူဝ်ၼိုင်ႈ တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း(Family)၊ သၢႆၽၼ်း(Species) ၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ တၢင်းယႂ်ႇတူဝ်ပႃၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵင်းၵၼ် ၼႂ်းပႃတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ပႃဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၾႆးၾႃႉလႆႈၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆယဝ်ႉ။

ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉ ပဵၼ်ပႃဢၼ်ၵျိူၵ်ႈယူႇတီႈၼႂ်းၼမ်ႉၸၢင်လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်းႁွင်ႉဝႃႈ Electric eel ၽၢႆႇၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ႁွင်ႉ (Electrophorus electricus) ဢၼ်ယူႇတီႈၼႂ်းမူႇ Gymnotid ၼႆယူႇ။

ၾၢင်ႁၢင်ႈ ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ တေယၢဝ်းမိူၼ်ပႃယဵၼ်ႇယူဝ်းယူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ႁူၺ်ႇတႃလဵၵ်ႉ တူဝ်ပႃပဵၼ်သီၶွၼ်ႇလေႃးသီၶဵဝ်ၵႄႇ ပွတ်းတွင်ႉမီးသီလိူင်ဝႆႉ ႁူဝ်ယႂ်ႇ လႄႈသူပ်းၵႂၢင်ႈ ပွတ်းတွင်ႉတေမီးၶိုမ်းယၢဝ်းလူင်း တႄႇတီႈဢူၵ်းတေႃႇထိုင်ပၢႆႁၢင်သေ ပဵၼ်ပႃဢၼ် ၵျိူၵ်ႈယူႇတီႈတိုင်းၼမ်ႉတိုၼ်ႈ၊ မူၵ်းလဵၼ်ႈယူႇၼႂ်းၵူမ်ႇဢုင် ဢမ်ႇၼၼ် မူၵ်းယူႇၸွမ်းတူၼ်ႈယိူဝ်ႈယႃႈၼႂ်းၼမ်ႉ လႄႈ ၵျိူၵ်ႈယူႇတီႈၼမ်ႉၼိမ်ၼမ်ႉယိုင်ႈ ၼမ်ႉၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ ပေႃးတူဝ်ယႂ်ႇတဵမ်တူဝ်လီလီၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းတေမီးမွၵ်ႈ 2 မီႇတိူဝ်ႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈထူပ်းႁၼ်ယႂ်ႇသုတ်းတေမီးထိုင် 2.5 မီႇတိူဝ်ႇ ၼမ်ႉၼၵ်းတေၼမ်လိူဝ် 44 ပွင်ႇ။

ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ပွႆႇဢွၵ်ႇၾႆးၾႃႉလႆႈသုင်ထိုင် 800 Volt ဢမ်ႇၼၼ် ပႃဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇတဵမ်တူဝ်လီလီယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈပွႆႇဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆးလႆႈၼမ်လိူဝ်ၼႆႉၵွၼ်ႇ ။ ပေႃးတႅၵ်ႈႁႅင်းၾႆးၾႃႉတူၺ်းၼႆ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉတေပေႃးၸႂ်ႉတႃႇႁိူၼ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈလင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႃဢၼ်တူဝ်တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉယူႇတႄႉ တေပွႆႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉဢွၵ်ႇလႆႈ ဢမ်ႇပူၼ်ႉ 100 Volt ဝႃႈၼႆ။

ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ ၵၢမ်ႈၼိူဝ်ႉပွတ်းတူဝ်တေႃႇပွတ်းႁၢင် မီးသႄးလ် (Cell) ၸႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်သၢင်ႈပၼ်ႁႅင်းၾႆးၾႃႉလႆႈ၊ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်တူဝ်သတ်းဢၼ် ပွႆႇဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉလႆႈသုင်သုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ   တႃႇၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်လႄႈ တႃႇၼႄတၢင်းႁႃယိူဝ်ႇ။ ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပႃဢၼ် ယူႇတီႈၼႂ်းၼမ်ႉၶုၼ်ႇလႄႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉသၢႆတႃတူၺ်းႁႃယိူဝ်ႇဢမ်ႇႁၼ်လီ။ ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉ တေၵိၼ်ၼိူဝ်ႉသတ်းတႂ်ႈၼမ်ႉ ၸႃႉလဵၵ်ႉလိူဝ်ၶဝ်၊ ၶဝ်တေသျွတ်ႉႁႂ်ႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢႆလိုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၸင်ႇတေဢဝ်ၵိၼ်။ ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ပႃဢၼ် ဢမ်ႇဢဝ်ႁိူၵ်ႇသေထူၺ်ႈၸႂ် မိူၼ်ပႃတၢင်ႇမဵဝ်း ။ ၶဝ်တေဢွၵ်ႇမႃးႁုပ်ႇဢဝ်လူမ်းဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇၼိူဝ်ၽိဝ်ၼမ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ ၽၢၼ်ႇၶဝ်ႈတီႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈယွႆႈယႅမ်း ဢၼ်ယူႇတီႈၼႂ်းသူပ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ပေႃးၶိုၼ်ႈမႃးထူၺ်ႈၸႂ်ၼိုင်ႈၵမ်းၼႆႉ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇမွၵ်ႈ 5-10 မိၼိတ်ႉ လႄႈၶဝ်တေယူႇၼိူဝ်လိၼ်လႆႈ ႁိုင်ပဵၼ်လၢႆလၢႆၸူဝ်ႈမူင်း သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈၼင်တူဝ်ၶဝ်ယင်းတိုၵ်ႉယမ်းယူႇ။

ပႃမဵဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေႁၼ်လႆႈတီႈ ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉဢမေႇသွၼ်း(Amazon)လႄႈ မႄႈၼမ်ႉဢူဝ်ႇရီႇၼူဝ်ႇၵူဝ်ႇ(Orinoco) တီႈၵုၼ်ဢမေႇရိၵၸၢၼ်း(South America) ။

ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇၵိၼ်လႆႈ၊ ၸဵမ်ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇဢဝ်ၵိၼ် ၵွပ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽေး မေႃသျွတ်ႉဝႃႈၼႆ။ မီးလၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ မီးၵူၼ်းလႆႈလူႉသဵင်ႈသၢႆၸႂ် ယွၼ်ႉပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉ ပွႆႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉဢွၵ်ႇမႃး လၢႆလၢႆၵေႃႉယဝ်ႉၼႆယူႇ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဢဝ်တၢႆဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉတႄႉ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉၼႂ်းတူဝ်မၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ ဢဝ်မႃးႁဵတ်းၵိၼ်လႆႈယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉၼႆႉ ၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ်တေဢမ်ႇဢဝ်ၵိၼ်လႄႈဢမ်ႇဢဝ်မႃးသုင်းၸႂ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တေဢဝ်လဵင်ႉဝႆႉၼႂ်းတူႈမၢၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းဢၼ်သူင်ၵျိူၵ်ႈလဵင်ႉသတ်းလၢၵ်ႇလၢႆး လႄႈ တေဢဝ်ဝႆႉၼႄဢွင်ႈတီႈႁူင်းၼႄပိုၼ်း သတ်းၼမ်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

လိူဝ်သေပႃယဵၼ်ႇၾႆးၾႃႉဢၼ်ထူပ်းလႆႈၼႂ်းၼမ်ႉၸၢင်ယဝ်ႉ ယင်းမီးထႅင်ႈပႃလုၵ်းၾႆးၾႃႉ။ ပႃလုၵ်းၾႆးၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ပႃဢၼ်ထူပ်းႁၼ်လႆႈတီႈမႄႈၼမ်ႉၼႂ်းၵုၼ် Africa ယဝ်ႉ  ပဵၼ်ပႃဢၼ် ပွႆႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉလႆႈထိုင်ႈ 350 volt ၼႆယူႇ။

ႁၢင်ႈၽၢင်ပႃလုၵ်းၾႆးၾႃႉၼႆႉ တူဝ်တေမိူၼ်ၼင်ႇပႃလုၵ်း ၸွမ်းတူဝ်တေမီးသီၶွၼ်ႇလႄႈသီမူၼ်ႇ တေမီးလၢႆးပဵၼ်ၸုမ်ႈပဵၼ်ၸုမ်ႈဝႆႉၸွမ်းပွတ်းသၼ်လင်လႄႈၸွမ်းၶၢင်ႈတူဝ်၊ တွၼ်ႈတွင်ႉတေပဵၼ်သီၶၢဝ်လူတ်ႈလူတ်ႈ ဢမ်ႇမီးလၢႆးသင် ပွတ်းႁၢင်တေမီးလၢႆးသီၶၢဝ်။

ပဵၼ်ပႃဢၼ်ၵျိူၵ်ႈယူႇတီႈၼႂ်းၼမ်ႉၶုၼ်ႇလႄႈ တီႈဢၼ်မီးဝႆႉတေႃမႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပႃလုၵ်းၾႆးၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ပႃဢၼ်ၵိၼ်လႆႈ ၊ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်မႃးႁဵတ်းၽၵ်း ႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ တေဢဝ်လဵင်ႉဝႆႉၼႄတၢင်းႁၢင်ႈလီၵူၺ်း။

ပႃၾႆးၾႃႉၼႆၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ၶဝ်လႄႈ သင်ႁဝ်းၵႂႃႇသုၵ်ႉယုင်ႈၸွမ်းမၼ်း ယႃႉၵဝ်း၊ တိူဝ်ႉတူဝ်ၶဝ်ၼႆ တေမေႃသျွတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ ယူႇတီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼမ်ႉၸၢင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ လႄႈ ႁႃႁၼ်ယၢပ်ႇၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတေဢမ်ႇမီး။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်တမ်ႇငႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵျိူၵ်ႈႁႃပူႁႃပႃၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဢွၼ်ၵၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉယူႇ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈၺႃးပႃၾႆးၾႃႉ ၼႆၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈသျွတ်ႉထိုင်တီႈတၢႆလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

 

တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

ဢၢင်ႈဢိင်မႃးတီႈ

  1. “Electrophorus electricus”. The IUCN Red List of Endangered Species.
  2. gov
  3. River Monsters,Electric Executioner
  4. ELECTRIC EEL

Facebook

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း