ၵျႃႇပၢၼ်ႇတေဢၢၼ်းပွႆႇၼမ်ႉဢၼ်ပႃးၵွင်ႉတီႉႁူင်းၾႆးၾႃႉၼိဝ်ႇၶလီးယႃးလူင်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ

မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 16 October 2020 (လိူၼ်သိပ်းလပ်း ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ၼႆႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ လၢႆးငၢၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ယူႇတီႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇသေ တေဢၢၼ်းပွႆႇၼမ်ႉမဵဝ်းပႃးၵွင်ႉ ဢၼ်ၵဵပ်းဝႆႉ တီႈႁူင်းၾႆးၾႃႉၼိဝ်ႇၶလီးယႃး ၾူႇၵူႇသျီႇမႃး (Fukushima) တင်းၼမ် 1 လၢၼ်ႉတၼ်ႇပၢႆၼၼ်ႉ လူင်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ဝႃႈၼႆ။  

သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ လၢႆလၢႆသိုဝ်ႇၵေႃႈ လၢႆးငၢၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉဢၼ်တေဢၢၼ်းပွႆႇ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လႆႈထွင်ဢွၵ်ႇၵွင်ႉမၼ်းပႅတ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ (reduce radioactivity) သေ ၽႅၼ်ႇၵၢၼ်တႃႇတေပွႆႇၼမ်ႉၵွင်ႉၼႆႉၵေႃႈ တေတႄႇႁဵတ်းၵႂႃႇ ႁူဝ်ပီႊ 2022 ၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။

တႃႇတွၼ်ႈတႅပ်းတတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ တေဢၢၼ်းႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ်ၼႆႉဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇလွင်ႈတႃႇတေ ပွႆႇၼမ်ႉပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉၼႆႉ ယူႇတီႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇသေ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းလၢႆပီႊထတ်းၵၼ်ယူႇ ယွၼ်ႉဝႃႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူင်းၾႆးၾႃႉၼိဝ်ႇၶလီးယႃးၵတ်းၶႅင်ၼၼ်ႉသေ ၵူၺ်းလႆႈတႄႇၸိူမ်ႈသေ ၸိုမ်းဢွၵ်ႇမႃး ယွၼ်ႉၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ (ဢိင်ႇသၼ်ႇ) ၼႂ်းပီႊ 2011 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈႁူဝ်ပီႊ 2020 ၼႆႉၵေႃႈ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇသေ လႆႈၼင်ႈပၢင်ၵုမ်ႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လွင်ႈတႃႇတေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵဵပ်းသိမ်းပႅတ်ႈၼမ်ႉဢၼ်ၼႆႉယူႇလႄႈ လႆႈဢုပ်ႇၵၼ် သွင်လၢႆးတၢင်းၼႆႉ ၼိုင်ႈၵေႃႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဢၢႆၼမ်ႉသေ ၶိုၼ်ႈၾႃႉၵႂႃႇ လႄႈ လၢႆးတၢင်းထီႉသွင်ၵေႃႈ ပွႆႇၼမ်ႉၼႆႉ လူင်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၼႆယူႇ။ 

မိူဝ်ႈလိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼႂ်းႁူင်းၾႆးၾႃႉ ၼိဝ်ႇၶလီးယႃးၼၼ်ႉ မီးယူႇ 1.23 လၢၼ်ႉတၼ်ယဝ်ႉသေ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉတႃႇၵဵပ်းၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တႃႇသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈၼႆႉမႃးသေ တမ်ႇငႃႈ လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႆႈၸႂ် ၵူဝ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ တူဝ်သတ်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၵူဝ်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းႁတ်းသိုဝ်ႉၶၢႆဝႃႈၼႆ။

ဝူင်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းၸဝ်ႈတမ်ႇငႃႈ မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇတင်းမိူင်း (JF Zengyoren) ၵေႃႈ တိုၵ်းသူၼ်းလၢတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈပွႆႇၼမ်ႉၼႆႉ လူင်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ယွၼ်ႉမၼ်းတေတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ ၵုင်ႇသိၵ်ႈၶႃႇ ၵၢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇၵုၼ်ႇတူဝ်သတ်းၼႂ်းၼမ်ႉ မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ပၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။  

ၵူဝ်းရီးယႃးႁွင်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉသိုဝ်ႉ ၵုၼ်ႇတူဝ်သတ်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင်လၢတ်ႈဝႃႈ မႆႈၸႂ်လွင်ႈၼႆႉ ၵူဝ်ႇမၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉမိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈၼႆ။

လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ လႆႈဝၢင်းၽႅၼ်တေဢၢၼ်းပွႆႇၼမ်ႉၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈတႃႇတေၵဵပ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈၸမ်တဵမ်မူတ်းယဝ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼႂ်းလိၼ်လႄႈ ၼမ်ႉၾူၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းတီႈၵဵပ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယူႇဝႃႈၼႆ။

ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉဢၼ်တေဢၢၼ်းပွႆႇဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ လႆႈထွင်ႇဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ radioactive isotopes ယဝ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ မၼ်းယင်းတိုၵ်ႉၵိုတ်းၼမ်ႉၵွင်ႉမၼ်းယူႇ ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ tritium သေ ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇမီးၶိူင်ႈဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ တႃႇတေထွင်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈလႆႈ ဝႃႈၼႆ။

ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ AFP ဝႃႈ ၵွင်ႉ tritium ၼႆႉ မီးၼမ်ၼမ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇၵူၼ်းလႆႈလႄႈ ပေႃးဝႃႈၼမ်ႉဢၼ်ပႃးၵွင်ႉ tritium ၼႆႉ လႆႈလေႃးသႂ်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉႁႂ်ႈၸိူမ်ႈၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်သေ ၶိုၼ်းလူင်းၵႂႃႇၼႂ်း ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽေးသင်ယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈလိူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ January 2020 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၼင်ႈ ပၢင်ၵုမ်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဝႃႈ ၼမ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈႁူင်းၾႆးၾႃႉၼိဝ်ႇၶလီးယႃးၼႆႉ ပွႆႇလူင်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီးၽေးၼမ် တၢၼ်ႇတၢင်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉယူႇဝႃႈၼႆ။

သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Yomiuri ၵေႃႈ လၢႆးငၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ပုၼ်ႉတႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵွင်ႉ သေဢိတ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းၼႂ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 40 ပွၵ်ႈယူႇ ယွၼ်ႉၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် ဢၼ်မီးဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇၶိုတ်းလႄႈ တေသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 30 ပီႊ ဝႃႈၼႆ။

ၼမ်ႉၵွင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ်လႆႈၵဵပ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းတႅင်ႉ(ပုင်းလူင်) မွၵ်ႈ 1 ႁဵင်လုၵ်ႈ တီႈႁူင်းၾႆးၾႃႉၼိဝ်ႇၶလီးယႃး ဝဵင်းၾူႇၵူႇသျီႇမႃး မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ တီႈဢၼ်လႆႈၺႃးၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ မိူဝ်ႈပီႊ 2011 ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၶႅင်ဢၼ်ထိင်း ၼိဝ်ႇၶလီးယႃးၼၼ်ႉ လူႉၵွႆႇသေ လႆႈတႄႇၸိူမ်ႈမႃးမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸမ်သိပ်းပီႊယူႇယဝ်ႉ။

တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

Facebook

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း