ၵွၵ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

ဝၢႆးသေမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇထႅင်ႈ 5 မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 4 January 1948 ပူၼ်ႉမႃး 73 ပီ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 (ဝၼ်းၸၼ်) ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ တီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်တူဝ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ၊ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ  ပဵၼ်ပႃး ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD ၊ ဢိၵ်ႇၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼူၵ်ႉယုင်း NLD လၢႆလၢႆၵေႃႉ လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီႊ 2020 မိူဝ်ႈၼႃႈတေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီး ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ် တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ 04:00 မူင်း လိုဝ်းၵႂႃႇတူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ။

ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်မျႃႉဝတီႇ (MWD) TV တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽႄႈဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်း (1) ပီႊ ႁူမ်ႈတင်းယုၵ်ႉဢဝ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ  မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ (ၸၼ်ႉၸွမ်သိုၵ်းလူင် ပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈ) ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း မွပ်ႈဢၢပ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈပၼ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း လႄႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီႊ 2020 ဢၼ်ၸတ်းႁဵၼ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 8 November 2020  ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိုဝ်ႈသႂ် ဢိၵ်ႇတင်းတႃႇၵုမ်းထိင်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008  ၼႆသေ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ ဝႃႈၼင်ႇၼႆ။

သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ BBC လၢႆးငၢၼ်းသၢႆငၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းၶၢဝ်ႇလိုဝ်း ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပႆႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉဝႃႈ –

            26 January 2021

  • ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၵႄႈၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ်ဢၼ်ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း။

           27 January 2021

  • ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈၼႂ်းပၢင်ပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းသိုၵ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄၸိုင်ႈမိူင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဝႃႈ “တေၸၢင်ႈလႆႈယႃႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပေႃးၵူၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်” ၼႆသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇမျႃႉဝတီႇ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ထႅင်ႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈ။

28 January 2021

  • မီးပၢင်ၵုမ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၵႄႈၵၢင်တူဝ်တႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတင်း ၵေႃႇမတီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ   ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD  လႆႈလၢတ်ႈတီႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Reuters  ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ႁႃတၢင်းဢွၵ်ႇ လွင်ႈငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း ၶဵင်ႈၶႅင်တေႃႇၵၼ် ဢၼ်လႆႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ ၵႄႈၵၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉဝႃႈ “ဢမ်ႇပဵၼ်ၸွမ်းပဝ်ႉမၢႆ” ၼႆယူႇ။

       29 January 2021

  • ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ် ၵမ်ႉထႅမ် ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP ပႃႇတီႇဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇ ၽၢႆႇလင် လၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇ ၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ လႄႈ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ တီႈပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး လၢႆးငၢၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ မီးၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း လႄႈ ဢမ်ႇမီးလၢႆးငၢၼ်း လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉ လၢႆးႁၢႆႉၵျၢမ်းသင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

       1 February 2021

  • ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ ပႃႇတီႇၼွၵ်ႉယုင်း NLD လၢတ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းပႃႇတီႇ လၢႆလၢႆၵေႃႉ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶင်တူဝ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ်ၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ၵွၵ်းတူၺ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး (3) ပွၵ်ႈ

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်း (1) ပီႊ 1962

ဝၢႆးသေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 4 January 1948 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ယွင်ႁူၺ်ႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (1948–1952) ၵေႃႉဢွၼ် တၢင်းသုတ်း လႄႈ ဢူးၼူႉ သမ်ႉပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။

ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1949 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၶဝ်ႈမႃးၵုမ်းၵမ် ယိပ်းသိုၵ်းတင်းမူတ်းသေ မႄးတမ်းပိူင်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႂ်ႇ  ဝၼ်းထီႉ  28 October 1958  ဢူးၼူႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မွပ်ႈဢၢပ်ႈဢႃႇၼႃႇပၼ် ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သေ တင်ႈပဵၼ်မႃး “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉႁိူၼ်း”။

ၵွၵ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
“ၼေႇဝိၼ်း”

ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈပၵ်းပိူင်မႂ်ႇ ၽွင်းမၼ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉႁိူၼ်း။ ဝၼ်းထီႉ  6 February 1960  ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပွၵ်ႈ (3) ဢူးၼူႉ (ပႃႇတီႇတၢၼ်ႉသျိၼ်း  ၽသပလ) ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူင်ႈတင်ႈသေ ယုၵ်ႉဢဝ် မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ တင်ႈၸိုဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပဵၼ် “မုၵ်ႉၸုမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်(ပထၸ)”။ ဢူးၼူႉ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း။ ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း။

လိူၼ် February ပီႊ 1962 တီႈႁူင်းပွႆႇသဵင် တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ  ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမူႇပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇသေ ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် ၵေႃႉတၢင်ႇ၊ တူးဝႃးၸၢဝ်ႇလုၼ်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶၢင်၊ ၵႅပ်ႇတဵင်ႇမၢၼ်းတူင်းၼူင်း ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶျၢင်း၊ ဢူးထုၼ်းမျိၼ်ႉ (တူၼ်ႈတီး) ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းတႆး၊ ဢူးၸဵင်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ်ယၢင်းလႅင် ၶဝ် တၢင်ႇလၢတ်ႈၵမ်ႉထႅမ် မူႇပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၼ်းထီႉ 2 March 1962 ၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ သေ တီႉမတ်ႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ပွၵ်ႈထီႉ (1)။ ဝၢႆးယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ တင်ႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဝႃႈ “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (Revolutionary Council)” ၸွမ်သိုၵ်း ၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း 16 ၵေႃႉ ႁူမ်ႈတင်းမူတ်း 17 ၵေႃႉ။

ၸွမ်သိုၵ်း ၼေႇဝိၼ်း တီႉၺွပ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပၢၼ်ပထၸ (50) ၵေႃႉ၊ ပႃးၸဝ်ႈၾႃႉတႆး 15 ၸဝ်ႈ  ဢိၵ်ႇတင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈလၢႆလၢႆၵေႃႉ။

ဝၼ်းထီႉ 30 April 1962 ၼေႇဝိၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ “သဵၼ်ႈတၢင်း သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမၢၼ်ႈ”။ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 4 July 1962 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ “မၢႆမီႈငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပႃႇတီႇသဵၼ်ႈတၢင်း သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမၢၼ်ႈ” သေ ပူၵ်းတင်ႈလွၼ်ႉၵႅၼ်ပႃႇတီႇ။ ဝၼ်းထီႉ 7 July 1962 လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ၸုမ်းၼေႇဝိၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈ တီႈၼၼ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းတၢႆတင်းၼမ်။ ဝၼ်းထီႉ 8 July 1962 ဢဝ်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ႁူင်းႁေႃလူင် သမႅၵ်ႉၵ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်တူဝ်ႈတင်းမိူင်း ထုၵ်ႇသင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 2 ပီႊ။

ထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 9 August 1963 ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တီႉၺွပ်းၵုမ်းထိင်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၢင်ႈဝႃႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။

ဝၼ်းထီႉ 17 May 1964 ၼေႇဝိၼ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယႃႉသိမ်းပႅတ်ႈငိုၼ်းၸေႈ မၢင်ႁႃႈၶၼ် (50 Kyats) လႄႈ မၢင်ပၢၵ်ႇ (100 Kyats) သေ ဝၼ်းထီႉ 20 April 1972 ၼေႇဝိၼ်းၵိုတ်းယင်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း။ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸၢၼ်းယူႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းၵေႃႉမႂ်ႇ။ ၼႂ်းပီႊလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼေႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢဝ်တူဝ်မၼ်း ယုၵ်ႉပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈသေ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸၢၼ်းယူႉ ပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ။

ပၢၼ်ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းတႆး ပဵၼ်လုင်းထုၼ်းဢေး(ၼမ်ႉၶမ်း)။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်း (2) ပီႊ 1988

ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူၺ်ႈ မၢႆမီႈ(ပၵ်းပိူင်)ၼေႇဝိၼ်း လၢႆးသူဝ်ႇသျေႇလိတ်ႉ ပိူင်ၸုမ်းလဵဝ် ပႃႇတီႇလဵဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မီးၼီႈ 3.5 လၢၼ်ႉတေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းလိူၼ် March 1985 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မသလ ဢၼ်ၼေႇဝိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ယႃႉသိမ်းပႅတ်ႈထႅင်ႈငိုၼ်းၸေႈ မၢင် 100 / 50 / 20 Kyats  သေ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 5 September 1987 သမ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယႃႉသိမ်း ပႅတ်ႈထႅင်ႈ ငိုၼ်းၸေႈ မၢင် 75 / 35 / 25 Kyats ဢၼ်တိုၵ်ႉပိုၼ်ၽႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇပႆႇႁိုင်သင် ၼၼ်ႉသေ ဢၼ်တိုၵ်ႉၸႂ်ႉလႆႈယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငိုၼ်းၸေႈ မၢင် 45 လႄႈ 90 ၵျၢပ်ႈၵူၺ်း၊ ယွၼ်ႉဝႃႈပဵၼ်ငိုၼ်းၸေႈဢၼ်  ဢဝ်တူဝ် 9 ၸႅၵ်ႇ ယဝ်ႉ တူၵ်းထုၵ်ႇလႄႈ ယင်းပဵၼ်တူဝ်ၼပ်ႉ ထွၵ်ႈၼၢမ်ႇၼေႇဝိၼ်း ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယႃႉသိမ်းငိုၼ်းၸေႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၽႄႈၼမ် ၼႂ်းၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆ မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ် March 1985 ၼၼ်ႉ လႄႈ လိူၼ် November 1985 လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၵ်ႇမႃး ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၶွမ်ႈၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈယႂ်ႇသုတ်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ တီႈမၢၼ်းတလေး။ လိူဝ်သေ လုၵ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ ယင်းမီးပႃး သင်ႇၶၸဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ပလိပေႃးၵ ဢိၵ်ႇၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း။

လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈ လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း မသလ ဢၼ်ၼေႇဝိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၵမ်း(1)။ ၵၢၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းပွၵ်ႈၼႆႉ ႁူၺ်းၸၼ်သူၼ်းလႆႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူႈထႃႇၼ မႃးႁူမ်ႈၸွမ်းသေ မီးၵူၼ်းတၢႆ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႄႈ ၼေႇဝိၼ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽႃႈဝၢင်းဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 23 June 1988 ဝၢႆးသေ ဢုပ်ႉမိူင်းလႆႈ 26 ပီႊ။

ၼေႇဝိၼ်းမွပ်ႈဢႃႇၼႃႇၼႃႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ် ၸဵင်ႇဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇသေတႃႉ ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလႄႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆးၶိၼ်းၵၼ်ၵိုတ်းယင်ႉၵၢၼ် ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 8 August 1988 (ငဝ်ႈတႄႇၸိုဝ်ႈႁွင်ႉပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် 8888  ဢမ်ႇၼၼ် 8 သီႇတူဝ်) တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ ၸဵင်ႇဝိၼ်း လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မသလ ယၢႆႈၸုမ်းၶဝ်။

ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ သႃႇသၼႃႇ ပုတ်ႉထ၊ သႃႇသၼႃႇ မုတ်ႉသလိမ်ႇ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်၊ ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်ၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မသလ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသေ ဢွၵ်ႇၶေႃႈသင်ႇ ႁႂ်ႈယႃႉလူႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ဝၼ်းထီႉ 10 August 1988 သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ မေႃယႃလူင် မေႃယႃဢွၼ်ႇ တီႈတႃႈၵုင်ႈ ထိုင်ၼႂ်းႁူင်းယႃ ယွၼ်ႉမေႃယႃၶဝ် ယူတ်းယႃပၼ် ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် ၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉတၢင်းမၢတ်ႇၸႅပ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ  ႁူင်းပွႆႇသဵင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ မီးၵူၼ်းထုၵ်ႇတီႉၺွပ်း 1,451 ၵေႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ မီးၵူၼ်းတၢႆ 95 ၵေႃႉ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်း 240 ၵေႃႉၼႆ။

ဝၼ်းထီႉ 12 August 1988 ၸွမ်ႁၢၼ် ၸဵင်ႇလုၼ်ႇ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ တီႈယူႇတၼ်းႁဵင်း လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵႂင်ၸႂ်သေတႃႉ ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႄၵၢင် ၸႂ်ၶဝ် တုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ႁႂ်ႈတွၵ်ႇတိူဝ်ႇ မွင်ႇမွင်ႇ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵွပ်ႈတွၵ်ႇတိူဝ်ႇမွင်ႇမွင်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလဵဝ် ၼႂ်းပႃႇတီႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမၢၼ်ႈ (မသလ)။ ၼႂ်းပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် (ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၼႆႉ ငၢႆးပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၾိလိပ်ႉပိၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1986 )။

19 August 1988 တွၵ်ႇတိူဝ်ႇမွင်ႇမွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ဝၢႆးတွၵ်ႇတိူဝ်ႇမွင်ႇမွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 18 September 1988 တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း ၸေႃးမွင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း (ၼဝတ) ဢၼ်ဝႃႈ “ၸုမ်းၵေႃႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း သဝ်းယဵၼ်” လႄႈ ယႃႉလူႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 1974 သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆမီႈၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ (Martial Law) ဝၢႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆမီႈၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉယဝ်ႉ လႆႈၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ သင်ႇၶ လႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မွၵ်ႈ 1,000 ပၢႆ လႆႈထုၵ်ႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ။  ဢၼ်လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈမီးတင်းၼမ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းထႆး၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇတင်းၼမ်သေ တင်ႈပဵၼ်မႃး တႅဝ်းႁူမ်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတဵၵ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ (ABSDF) မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 November 1988 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လိူၼ် September 1988 သဵင်ႈၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မီးၵူၼ်းလူႉတၢႆယွၼ်ႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 3,000ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း ဢမ်ႇႁူႉထႅင်ႈတင်းၼမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈၵူၺ်း မီးၵူၼ်းတၢႆ မွၵ်ႈ 1,000 ၵေႃႉ။ ဝၼ်းထီႉ 21 September 1988  လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ၸုမ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်း လႆႈတႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇၼႂ်းလိူၼ် October 1988 ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလူႉသဵင်ႈသၢႆၸႂ်တင်းသဵင်ႈ ယွၼ်ႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ တေမီးမွၵ်ႈ 10,000 ၵေႃႉ ၊ ၵူၼ်းႁၢႆလၢႆထႅင်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆယူႇ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်း (3) ပီႊ 1992

ၸေႃးမွင်ႇဢုပ်ႉမိူင်း တႄႇဝၼ်းထီႉ 18 September 1988 သေ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 23 April 1992 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း တၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈထႅင်ႈ တီႈၸေႃးမွင်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ယဝ်ႉ ဝၼ်းထိ 24 April 1992 ၸွမ်သိုၵ်းလူင် တၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတေႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တိုတ်ႉၸၼ်မၢႆမီႈငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ တၢၼ်းသူၺ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈမိူင်း လုၵ်ႉတီႈ “ ပမႃႇ” ပဵၼ် “မျၢၼ်ႇမႃႇ”၊ ဢိၵ်ႇတင်း ပူၵ်းတင်ႈၸုမ်းသၢင်ႇသီႈ  ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 15 September 1993 သေ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ၊ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼဝတ ပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸုမ်း ၼဢၽ (ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်း သႃႇယႃႇၵတ်းယဵၼ် မုၼ်းလႅင်း)။

ၵွၵ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
”တၢၼ်းသူၺ်ႇ”

တၢၼ်းသူၺ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပိူင်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ 104 ၶေႃႈ လႄႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တၢၼ်းသူၺ်ႇ ဢဝ်တီႈယူႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သုင်သုတ်းၵူႈၽၢႆႇ ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၼဢၽ၊ ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈ၊ ၽူႈၵွၼ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းသုင်သုတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

လိူၼ် September 2007  ပဵၼ် “လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသီၶမ်းလိူင်” သင်ႇၶၸဝ်ႈၶဝ် ၶွမ်ႈသပိတ်ႈ တင်းမိူင်း လႄႈ ၸွမ်သိုၵ်းတဵင်းၸဵင်ႇ ထုၵ်ႇၶၢႆႉဢွၵ်ႇၼႂ်းသိုၵ်းသေ ယုၵ်ႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ သၢင်ႇသီႈ (USDP) ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းမိူင်း ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 24 October 2007။ ထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 10 May 2008 ၵဵပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တႃႇမၵ်းမၼ်ႈ မၢႆမီႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း (ပဵၼ်မႃး မၢႆမီးဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း 2008 ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်  ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ)။

23 September 2008 ပွႆႇတူဝ်ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ 9,002 ၵေႃႉ ပႃးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် NLD ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ဝၼ်းထီႉ 08 March 2010 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆမီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ (ၸွမ်းပိူင်ပိုင်းၸိုင်ႈမိူင်း 2008)။ 21 August 2010 ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) ၸုမ်းငမ်းယဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈၼႆႉ လႄႈတင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုၼ်းတိုၵ်းၵၼ်။

7 November 2010 ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပႃႇတီႇဢၼ်လူင်းၶႄႉၶဵင်ႇလိူၵ်ႈ တင်ႈ မီး 37 ပႃႇတီႇ။ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ (USDP) ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း တဵင်းၸဵင်ႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇ။ ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 6 ဝၼ်း ဝၼ်းထီႉ 13 November 2010 ၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်တူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ (တႄႇၵုမ်းၶင်ဝႆႉ 30 May 2003 မိူဝ်ႈပၼ်ႁႃ တီႇပႄးယိၼ်း)။

ၼႆႉပဵၼ် ပိုၼ်းဢၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 3 ပွၵ်ႈသေ ႁိမ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃး။ ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းယိပ်းမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႆႈတုၵ်ႉၶ၊ ႁၢမ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ႁၢမ်းတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိၵ်ႉပႅတ်ႈၶၢဝ်ႇသၢၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတေသူင်ႇထိုင်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ ၵူၼ်းၵွတ်းၽၢၼ် မၢၵ်ႇမိူဝ်တူဝ်ႈမိူင်း၊ မီးၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း၊ လူႉတၢႆ၊ ႁၢႆလၢႆ ၵွပ်ႈတၢင်းႁဵတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်းၼမ်။

ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တႄႇ 2011 မႃး ပဵၼ်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း(သိုၵ်းထၢၵ်ႈ) လႄႈ ပီ 2016 ပဵၼ်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မီး ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇလႄႈ ၽူႈၵိူဝ်ႈၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈသုင်သုတ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼွၵ်ႈလိူဝ်မၢၼ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽႂ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ 

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းယိပ်း ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းယိပ်းၵေႃႈယႃႇ ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈလႄႈ၊ လႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီ၊ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းပူၵ်းပွင်ၵူႈပိူင်ပိူင်၊ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်၊ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ၊ ႁတ်းၼွၼ်းလပ်းလႆႈလီလီလႄႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူၺ်း တေႃႈၼင်ႇ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဝ်ယင်းႁဵတ်းမႃး တႃႇၽွၼ်းလီ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တင်းပိုၵ်း။

တွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း  ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်  ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်သင်၊ ၵုမ်ႇလႆႈၺႃးဢူမ်ဢိုၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ၊ လွၵ်ႇငိူတ်ႈ၊ ပေႉၵိၼ်လူလၢႆ၊ ထုၵ်ႇဢဝ်တၢႆ ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင်၊ ယိုင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ  ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မၢၼ်ႈၶဝ် ယိုင်ႈၶႅၼ်းၸင်း ႁႃလၢႆးတၢင်းၵူႈလၢႆးလၢႆးသေ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ဢဝ်တၢႆယူႇၵူႈဝၼ်းၶိုၼ်း ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။

တူဝ်ယၢင်ႇ ပီႊ 2015 ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD  ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ဢွင်ႇပႄႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (2016–2018) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထီႉ (2) ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်း NLD (2018–2020)  လႄႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ပဵၼ်ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႆသေတႃႉ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွႆႈႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် လႆႈႁပ်ႉသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းတြႃးသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လီတၢၼ်ႇလႂ် ႁဵတ်းတႃႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈႁၵ်ႉမၼ်း (ပႃးတင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ)  ပေႃးတႃႇၵူၼ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈတႄႉ ၽႂ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးပဵၼ်မၢၼ်ႈယူႇၼႆႉ  ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီသင် ဢမ်ႇပၢႆႈပိူင်ႈသင်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းၶူးၸၢႆးမူး ဝူင်းၸိူင်းလႅဝ်း ႁွင်ႉဝႆႉ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇႁၢင်ၼူၵ်ႉယုင်း ၼႆၼၼ်ႉ လီလီယဝ်ႉ။ လႅၵ်ႈလၢႆႈၽႂ်ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉယုင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၶိုၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်။

ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁဝ်း တေလီမႃးလိူဝ်သေၵဝ်ႇ ယွၼ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၼႆ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 ၼၼ်ႉ ၾၼ်ႁၢႆႉလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူဝ်ႁႄၼၼ်ႉ ၽုတ်းပေႃႇပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ ဝၢႆးသေ ၶျေႃႉၵႂႃႇဢမ်ႇႁိုင်  ယွၼ်ႉ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၽူႈၼမ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယိုတ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်း 4 ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ။ ၽဝၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတေပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇ တေႁုၵ်းႁၢႆႉၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ  တေလႆႈတိတ်းတၢမ်းၸွမ်း ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းတၼ်း။

ၵွၵ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
“မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ”

ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တႃႇလႆႈမိူင်းတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ႁႃလွၵ်းလၢႆးလိင်ႉလႄႉၵူႈလၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်၊ ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵၼ် လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ် 10 ပီႊယဝ်ႉ မိူင်းလႂ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇသေ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇႁူမ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈၵေႃႈ လႆႈၼႆ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵႂႃႇပႅတ်ႈတင်းမူတ်း ။

တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပေႃးဢၢမ်းၼၢတ်ႈၶဝ်လႅပ်ႈတေလူတ်းလူင်း၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႅပ်ႈႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းမႃးယဝ်ႉၼႆ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉ ၾၼ်ဢဝ်ၵေႃႈ တင်းတေဢမ်ႇလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၸေးၸိမ်ႇမၼ်း သေဢိတ်းၵွၼ်ႇ ပေႃးမၢၼ်ႈယင်းတိုၵ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းယူႇၼႆႉ ။

ပေႃးတႆးႁဝ်း လႄႈ ၸၢဝ်ႈၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိုၵ်ႉၵုမ်ႇႁိမ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ်ၶိုၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းတႄႉ လိုၼ်းသုတ်း ႁဝ်းတေတူၵ်းလွၵ်းဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် ၵၢင်ႁႅဝ်ႉတေႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈၵူၺ်း။ တႆးႁဝ်းၶႅၼ်းၼႃႇ ပဵၼ်ၶိူဝ်းယႂ်ႇလူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်  ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၢမ်းၼၢတ်ႈဢမ်ႇမီး၊ လွင်ႈၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇမီး ဢၼ်ႁဝ်းမီးလႄႈ ႁဵတ်းၵၼ်ယူႇၼႆႉ ၶႄႉၵၼ်ၶိုၼ်း၊ သႄႉၼႄးၵၼ်ၶိုၼ်း၊ သေႇယူင်း လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈႁဝ်း ႁႂ်ႈလႅဝ်ၶိုၼ်း၊ ဢၼ်ၶႅၼ်ႇသုတ်းသမ်ႉ ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ်၊ ၵူဝ်တၢႆ၊ ဢၢႆယႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇႁတ်းယၢင်ႈၸူးသဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇမႂ်ႇ။

သင်သိုပ်ႇပဵၼ်ၼႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းတႄႉ “တႆး” ၼႆၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵိုတ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼၼ်ႉ သတိယႃႇႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁၵ်ႉၶိူဝ်း လႄႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းမၢၼ်ႈ ၵူၺ်းလႃႈ လွင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ၼမ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁူႉၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းၶဝ် ၸွႆႈပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵၼ်ၼမ်ၼမ်။

ၵဵပ်းတႅမ်ႈ/ ပိၼ်ႇ – ၸၢမ်မူၼ်း(SSA)
ၽိုၼ်ဢိင်

  • WWW. Prachachat.net
  • ပပ်ႉ ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 20 ပီႊ လီဢိၵ်ႇၸႃႉ ဢမ်ႇၽႃႈဝၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ