ၶႄႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပီႊ 2060 ၼႆႉ တေဢၢၼ်းလူတ်းယွမ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈ

ပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်း 75 ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉလူင် တေႃႇလုမ်ႈၾႃႉယူႇလႄႈ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မႃးဢုပ်ႇၼႂ်း ပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 22 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ၼႂ်းဝၼ်းပၢင်ၵုမ် ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ သျီႇၵျိၼ်းၽိင်ႇ (Xi Jinping) လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ ယူႇတီႈမိူင်းၶႄႇသေ တေဢၢၼ်းလူတ်းယွမ်းၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ (Carbon Dioxide) ဢၼ်ပဵၼ်ၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၢၼ်းၵူႈမဵဝ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဢုၼ်ႈမႆႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ  ၵွၼ်ႇပီႊ 2060 ၼႆႉဝႃႈၼႆ။

ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ပွႆႇၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ (Carbon dioxide ) မဵဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လုမ်ႈၾႃႉဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈမႃး ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉလႄႈ သင်ဝႃႈ ၶႄႇၶဝ်တေႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈ ၼင်ၶဝ်လၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊၼႆႉ လွင်ႈလုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၵုမ်းထိင်းလႆႈ ႁႅင်းတၢင်းမႆႈ မွၵ်ႈ 0.2 ထိုင် 0.3 တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉ ဢၼ်တေဢုၼ်ႇမႆႈမႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ ဢၼ်ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ် United Nations Climate Change Conference တီႈ ဝဵင်းလူင်ပႄးရိတ်ႉသ် မိူင်းၽလင်ႇသဵတ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ 200 မိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ တေႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လႄႈ လူတ်းယွမ်းလွင်ႈပွႆႇ ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ (Carbon dioxide) ၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်းဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈ မႃးၼၼ်ႉဝႃႈၼႆယူႇသေ သင်ဝႃႈၵူႈမိူင်းမိူင်းႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈဝဵင်းလူင်ပႄးရိတ်ႉသ် မိူင်းၽလင်ႇသဵတ်ႇ ၼၼ်ႉၼႆၸိုင်ႈ ပေႃးမႃးႁုပ်ႈသေ တူၺ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း တေႃႇထိုင်ပီႊ 2100 ၼႆႉ လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တေဢုၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးယူႇ မွၵ်ႈ 2.7 တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉ (Degrees Celsius) ၼႆႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

(Photo by Kevin Frayer/Getty Images)

ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီႊ 2060 ၼႆႉ သင်မိူင်းၶႄႇသမ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပွႆႇၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ (Carbon dioxide) ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဢုၼ်ႇမႆႈၼၼ်ႉ သေဢိတ်းၼႆႉၸိုင် လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တေဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈ မွၵ်ႈ 2.4 ထိုင် 2.5  တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉ ၵူၺ်းယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။

ၽၢႆႇပၢႆးသၢႆႈၶဝ်တႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ တေႃႇထိုင်ပီႊ 2050 ၼႆႉ ၵၢၼ်ပွႆႇၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂမၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႉသၢႆႉၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးသေဢိတ်းယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပေႃးတေဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ  လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဢမ်ႇဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇတူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ယင်းတိုၵ်ႉတေ မီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ လုမ်ႈၾႃႉယင်းတိုၵ်ႉမီးငဝ်းလၢႆး တေဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈၼမ်ယူႇသေ ယူႇတီႈမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉၶိုၼ်းဝႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ် လူတ်းယွမ်းၶူင်းၵၢၼ် မဵဝ်းဢၼ်တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ (Carbon Dioxide) ဢၼ်လႂ်လႆႈၽွင်ႈယူႇဝႃႈၼႆ။

တႄႇယၢမ်းလဵဝ် တေႃႇထိုင်ပီႊ 2050 ၼႆႉ မိူင်းၶႄႇတိုၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးၶူင်းၵၢၼ် မဵဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ (Carbon dioxide) သေဢိတ်းသေ မိူင်းယူးရူပ်ႇ လႄႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၵုမ်းထိင်းလွင်ႈၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ (carbon dioxide) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မွၵ်ႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၵုမ်းထိင်းလႆႈ ႁႅင်းမႆႈ 1.5  တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉ ဢၼ်တေဢုၼ်ႇမႆႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၼႆသေ ၽၢႆႇတၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူးရူပ်ႇ (EU) ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေဢၢၼ်းလူတ်းၶူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ပွႆႇၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးဢမ်ႇမီးသေဢိတ်း တေႃႇထိုင်ပီႊ 2050 ၼႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႆႉၵူၺ်း ၽၢႆႇတၢင်းၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႊ 2017 ၼၼ်ႉ တူဝ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈထွၼ်ဢဝ် မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပႄးရိတ်ႉသ် ၵဵဝ်လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ တူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယူႇသေ ၽူႈၶႄႉၶဵင်ႇ တူဝ်ႇၼႄႇ ထရမ်ႉ ဢၼ်တေလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈတႃႇပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႂ်းပီႊ 2020 ၵျူဝ်း ပၢႆတႅၼ်ႇ (Joe Biden) တႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ  သင်ဝႃႈမၼ်းပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လိူၼ်ထူၼ်သိပ်းဢဵတ်း (November) သေ လႆႈၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉၼႆၸိုင်ႈ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးမၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းပီႊ 2050 ၼႆႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇမီး ၶူင်းၵၢၼ်ဢၼ်ပွႆႇဢွၵ်ႇ ၽုၼ်ႇဢၢႆၵႂၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ (Carbon dioxide) ၼၼ်ႉယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။  

တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

ဢိင်ၶေႃႈမုၼ်း − CNA

Facebook

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း