ၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) (100) ပီႊ ပူၼ်ႉမႃး လႆႈတွၼ်ႈသွၼ်သင်?

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် Coronavirus 2019 ဢမ်ႇၼၼ် COVID-19 ဢၼ်ၶႃႈသၢႆၸႂ် ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လွင်ႈၽႄႈလၢမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း ၶႂ်ႈငၢႆးၵၼ်တင်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် မိူဝ်ႈပီႊ 1918 ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Misha Ketchell လႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်လီသူၼ်ၸႂ် ဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

ၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၽႄႈလၢမ်းႁၢႆႉႁႅင်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇသၢႆမၢႆ ဢၼ်ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီ လုမ်ႈၾႃႉ(WHO) လႆႈႁပ်ႉႁူႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) လႆႈၶႃႈသႆၸႂ် ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈ (20) လၢၼ်ႉၵေႃႉ လႄႈ ယူႇတီႈၵူႈမိူင်းမိူင်း လၢမ်းၶၢတ်ႈၵၼ်ဝႃႈတႄႉ ၵူၼ်းလူႉသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း ဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈ (50) လၢၼ်ႉၵေႃႉ၊ တၢႆၼမ်လိူဝ်သေ ၵူၼ်းဢၼ်လူႉသဵင်ႈ တၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ (သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ) ပွၵ်ႈၵမ်း (1) ၼၼ်ႉ လူၺ်ႈလူႉတၢႆယွၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ပွတ်ႇၸဵပ်း၊ ပွတ်ႇၵႂ်ႈၵမ်ႈပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇပေႃးထူပ်းႁၼ် ၵူၼ်းမီးလူမ်းၶႆႈလူမ်းၼၢဝ်သင် ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်ႉမႅင်း ၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) ၼႆႉ တႄႇၽႄႈလၢမ်း မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ 1918 ဝၢႆးသေ ပၢင်တိုၵ်း သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်း (1) လႆႈၵိုတ်းယိုတ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ပႆႇႁိုင်သင်ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈၽွင်းတပ်ႉသိုၵ်း ထွႆတပ်ႉ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈၼူၼ်းၼႃႇလႄႈ သိုၵ်းလၢႆလၢႆမိူင်း လႆႈတႄႇတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၸဵပ်း ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်း ၽႄႈလၢမ်းၼႂ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ၸိူဝ်ႉမႅင်း လႆႈၽႄႈလၢမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းလူႉတၢႆၼမ် ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ၵုမ်းၵမ် လွင်ႈၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆ ယွၼ်ႉၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် တေပဵၼ်ၵူၼ်းမီးဢႃႇယု 15-40 တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၽွင်းတိုၵ်ႉၵႅၼ်ႇၶႅင်ႁႅင်းလီ လႄႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းပဵၼ်ပဵၼ် ႁၢႆႁၢႆ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း ၼႆယဝ်ႉ။

(တႃႇတွင်း – ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်း (1) တႄႇပဵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 28 July 1914 တေႃႇပေႃးထိုင် ဝၼ်းထီႉ 11 November 1918 ၶၢဝ်းတၢင်း (5) ပီႊ)

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu) ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း (100) ပီႊၼၼ်ႉ လႆႈတွၼ်ႈသွၼ် သင်လၢႆလၢႆ ?

  1. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႂ်ႉပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸွမ်းမၢႆမီႈငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵဵပ်းတူဝ်ယူႇၼႂ်းႁိူၼ်းယေး ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလိူၵ်ႈလီဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဢမ်ႇၵႂႃႇတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းၼွၵ်ႈ ၶဝ်ႈၽႄႈလၢမ်းၼႂ်းႁိူၼ်းယေး သေဢမ်ႇၵႃး ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းသပဵၼ်ႇ (Spanish Flu)  ၽႄႈလၢမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ယူႇတီႈၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းလၢႆလၢႆၸႄႈမိူင်း မီးလွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၸႄႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃး မီးၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၵူၼ်းလူႉသဵင်ႈတၢႆၼမ်သင် ၼႆယဝ်ႉ။
  • ၶေႃႈမုၼ်းၶၢဝ်ႇ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေၵုမ်းၵမ်လႆႈ လွင်ႈၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢမ်လပ်ႉတေႃႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ယွၼ်ႉတေဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင် တွၼ်ႈတႃႇ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
  • လွင်ႈၽႄႈလၢမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတင်းလုမ်ႈၾႃႉဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆ ၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဝႄႈဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီးၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းဝၼ်းလႂ် ဝၼ်းၼၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႃၸဝ်ႉၵိၼ်ၶမ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႃႈႁႅင်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇလႂ်ၸိူဝ်ႉၼႆႉ ထႅင်ႈတင်းၼမ် ပဵၼ်ၵႂႃႇလႆႈယၢပ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇတေႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်ၸိူဝ်းၶဝ် ဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ပဵၼ်ထႅင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လႆႈၽႄႈလၢမ်းၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်း လႄႈ ၶႃႈသၢႆၸႂ်ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇယွမ်း မွၵ်ႈ (50) လၢၼ်ႉၵေႃႉ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ (1918) ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်တွၼ်ႈသွၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်သဝ်းယူႇ ၼႂ်းၶူးၼႂ်းဝဵင်း တေၸၢင်ႈတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ငၢႆႈလိူဝ်သေ ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၼႃးပၢင်ႇ လၢႆလၢႆပုၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင် ဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇ ၼိူဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၺ်းႁႂ်ႈမၼ်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇၵူႉၵေႃႉ ဢမ်ႇဝႃႈတေပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ တေႃႇထိုင် ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီၵႂႃႇသႂ်ႇၸႂ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လူႉသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၽၢႆႇလဵဝ်ၵူၺ်း ထုၵ်ႇလီလုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉမီးသဵၼ်ႈသၢႆၸႂ်ယူႇၼၼ်ႉပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

ပိၼ်ႇတႅမ်ႈ – ပဵဝ်ၾႆး၊ ၶေႃႈမုၼ်း – www.workpointnews.com

Facebook

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း