ၽွင်းတၢင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း UN ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၸွမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိုၵ်ႉသုၵ်ႉယုင်ႈႁႅင်း

မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 24 May 2021 (လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ)ၼႆႉ ၶရိတ်ႉသ်တိၼ်း သႃႇရႃႇၼႃႇ ပိူဝ်ႇၵိၼ်ႇၼႃႇ (Christine Schraner Burgener) ၽွင်းတၢင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း UN ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၸွမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လၢတ်ႈၵႂႃႇတီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယင်းတိုၵ်ႉမီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈႁႅင်းဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈပႅတ်ႈႁိူၼ်းယေးၽႂ်မၼ်းသေ ပၢႆႈယူႇဝႆႉၼႂ်းထိူၼ်ဝႃႈၼႆ။

Burgener ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ႁၢႆႉႁႅင်းဝႆႉယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လူႉတၢႆၵေႃႈ မီးယူႇ 800 ပၢႆ ဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းၵေႃႈ မီးယူႇ 5,300 ပၢႆ လႄႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတီႉၺွပ်းဝႆႉၵေႃႈ မီးယူႇ 1,800 ပၢႆ၊ ၵူၼ်းမိူင်းမၢင်ပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်သေ ပၢႆႈႁႃတီႈယူႇဢၼ်လွတ်ႈၽေး၊ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢႆႉႁႅင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈဝႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။

တႃႇတေႁူပ်ႉဢုပ်ႇတင်းၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇတၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆသေ Christine Schraner Burgener လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်ၼႂ်းမိူင်းထႆးလႄႈ လႆႈမွၵ်ႈလၢတ်ႈၼႄတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈငဝ်းလၢႆးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းလူၺ်ႈတၢင်း Online ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

Credit : Photo owner
Credit : Photo owner

လွင်ႈဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်မႅင်းမီႈ ပိုတ်းယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင်သႂ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းၶျၢင်း ၼႂ်းဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်  လႆႈပၢႆႈယူႇသွၼ်ႈသေႃႉဝႆႉၼႂ်းထိူၼ်ႇ သေဢမ်ႇၵႃး ၽွင်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းပဵၼ်ၶမ်းတၢႆတၢင်သေ လႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ်တၢင်းၼႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈမီးၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႆႈထုၵ်ႇၵၢၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ ဢၼ်ဝႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ယင်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ မႆႈၸႂ်ၸွမ်းလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄပႃး လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် ထုၵ်ႇၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၼိၵ်ႈၸၢၵ်ႈမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ်ပၢႆ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသင်မႃး ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်း ပေႃႉထုပ်ႉႁႅမ်တၢႆ ၵူၺ်းႁၼ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးယူႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ပၢႆႈပႅပ်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယိပ်းၵမ်ဢဝ်ၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်ႁဵတ်းဢဝ်ၵူၺ်းသေ လုၵ်ႉတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈၽိုၵ်းသွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၸွမ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈမီးယူႇယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ပၢႆႈသွၼ်ႈသေႃႉ ယူႇဝႆႉၼႂ်းထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ပေႃးမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် လႄႈ ယႃႈယႃတႃႇပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသေ တွၼ်ႈတႃႇၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တေၶဝ်ႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇဝႆႉယူႇလႄႈ Burgener ယင်းလၢမ်းၶၢတ်ႈလၢတ်ႈပႃးဝႆႉဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးတၢင်းၼႃႈလၢႆလိူၼ်ၼႆႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယင်းတေထူပ်းၽေး လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ယူႇဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေ လိူၼ်တၢင်းၼႃႈ 3 လိူၼ်ထိုင် 6 လိူၼ် ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 3.4 လၢၼ်ႉၼႆႉ တေၸၢင်ႈထူပ်းၽေး ၶၢတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၽူႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မေႃသွၼ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉလၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ သၢၼ်ၶတ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးၸွမ်းၼႂ်း CDM လႄႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်မေႃသွၼ်ၼႆႉ မီးယူႇၼပ်ႉႁူဝ်သႅၼ်သေ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်သေ သၢၼ်ၶတ်းပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈယူႇ။

Burgener ဝႃႈ ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးတူၺ်းၽၢႆႇတၢင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈ ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 1 June 2021 (လိူၼ်ထူၼ်ႈႁူၵ်း) ၼႆႉ ဢၢၼ်းတေပိုတ်ႇၾုၺ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ယူႇၼႆသေတႃႉ မေႃသွၼ်တေၵႂႃႇ ႁူင်းႁဵၼ်း ဢမ်ႇၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်း ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းၵေႃႈ တေသူင်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်းလီႁိုဝ် ဢမ်ႇသူင်ႇလီႁိုဝ် ၼႆဝႆႉယူႇလႄႈ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၶိုၼ်း တင်းမူတ်းၼႆ တေလႆႈဝႃႈငဝ်းလၢႆးၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ႁၢႆႉႁႅင်းဝႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။

တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

Facebook

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း